Anderhalf jaar geleden interviewde ik Twalk,  twee dagen voor zijn vertrek. Het was mijn eerste project met fotografe Nicole Franken. Inmiddels zijn wij vele verhalen en Twalk vele kilometers verder. We  aten zelfs tijdens een reportage in Extremadura bij mensen die  Twalk onderdak hadden geboden. Onlangs was hij even in Nederland, maar sinds dit weekend is hij back on track. Want de wandeling mondde uit in nieuwe ideeën en samenwerkingsprojecten. Over hoe het ook weer begon…

©Nicole Franken

Negenduizend hele kilometers. Voet voor voet.  In z’n uppie. Waarom?  Ogenschijnlijk om de koningin ongelijk te bewijzen, maar als ie heel eerlijk is, doet hij het vooral voor zichzelf.  Het hing al een tijdje in de lucht.  Sinds hij halsoverkop z’n huur opzei en z’n spullen aan de straat zette om de volgende dag in België te gaan wonen, bleef het jeuken. Europa per scooter?  De Nederlandse zustersteden?  Hij moest iets. Maar wat ? En toen was daar de majesteit  met haar kersttoespraak en vielen de stukken op hun plaats.

De koningin verweet het volk nauwelijks nog te weten wie de naaste is.  “We verstoppen ons achter beeldschermen zonder gezien te worden. We zijn anoniem”.  “Maar”,  waarschuwde Beatrix “met virtuele ontmoetingen wordt de leegte niet gevuld.” En daar zat Wijnand Boon, aliasTwalkWithMe ,met z’n iPhone in zijn hand en dacht:  “dat zie ik toch heel anders. De virtuele wereld is net als de echte wereld. Sommige mensen zijn bereid je te helpen en anderen niet.  Het verschil zit ‘m in de mogelijkheden van sociale media. Je kunt er heel veel mensen mee bereiken. Dat zal ik bewijzen.”

Virtuele poorten

En dus gaat de 33-jarige Boon anderhalf jaar lang op bedevaart.  Afgelopen zaterdag na een groot afscheidsfeest met zijn band in Leiden vertrok hij in de richting van Jeruzalem.  Zijn kruistocht moet aantonen dat sociale media bij uitstek geschikt zijn om mensen te binden, elkaar te ontmoeten en te helpen. Vandaar dat deze pelgrim klopt op de virtuele poorten van Hyves, Facebook, LinkedIn en Twitter in de overtuiging voldoende mensen te kunnen mobiliseren die hem een bed of maaltijd aanbieden.

Hoewel het zijn woord tegen dat van de koningin is, lijkt het eerste bewijs dat sociale media mensen binden, geleverd, want de afspraak om met Boon te lopen komt via Facebook tot stand en wordt via Twitter bezegeld. Of we een dag mogen meelopen tijdens zijn proeflopen, was de vraag. Want we willen TwalkWithMe,  zoals zijn Twitternaam en website luidt, op verschillende momenten van zijn reis volgen.

©Nicole Franken

In Scheveningen zit TwalkWithMe in een  strandtent die Buiten heet en als zodanig aanvoelt. Het regent  op de vooravond van zijn vertrek.  De pelgrim heeft zich net bedacht dat ie nog geen regenpak heeft.  “De stress slaat een beetje toe”, erkent Boon die er op het oog uiterst relaxed bij zit in zijn nieuwe Mammutschoenen die nog moeten worden ingelopen.  “Het was nog een geheel gehannes om goede schoenen te vinden want ik heb hele rare voeten.” Ter illustratie steekt ie een voet uit die er vrij normaal uitziet.

Overboord

Hij studeerde politieke filosofie, werkte bij het Nationaal Toneel en heeft dat alles nu overboord gegooid om de koningin haar ongelijk te bewijzen.  Zijn vriendschap met de koningin zelf verloopt nog wat stroef. Boon nodigde haar uit een stukje van de route mee te lopen maar ze heeft hem nog niet ‘befriend’.  Sterker nog de Directeur van het Kabinet der Koningin heeft  via een ouderwets getypt briefje laten weten dat de koningin van de uitnodiging ‘kennis’ heeft genomen. Maar of de koningin openstaat voor ‘toenadering en contact ’,zoals ze in haar toespraak zo vurig bepleit,  is onduidelijk.   “Nou ja”,  zegt Boon.  “Dan wuift ze me bij mijn intocht in Jeruzalem maar toe.

Er moet nog van alles geregeld worden. En ook daarvoor heeft hij de moderne middelen ingezet.  Voor iemand die afhankelijk zal zijn van sociale media,  boekt hij  weinig succes als het er om gaat zijn spullen kwijt te raken. “Ik heb mijn koelkast op Twitter gezet.  Maar niemand wil een koelkast!”

Boons eerste stop op weg naar Jeruzalem is Delft.  Gemiddeld zal hij 20 kilometer per dag lopen. Contact met het buitenland heeft hij nog niet echt gelegd. Hij wil zijn kruit niet verspelen. Voor de eerste twee  weken liggen de slaapplekken vast maar dan wordt het penibel. Op zijn website is te volgen waar hij zich begeeft. Op Facebook heeft hij op een kaart met groene en rode pinnetjes aangegeven welke slaapplaatsen al geregeld zijn en welke niet. Noord-Frankrijk laat nog een schrikbarend groot aantal rode pinnetjes zien.

©Nicole Franken

De tocht voert in eerste instantie naar de bedevaartplaats Santiago de Compostela, waar hij rond de jaarwisseling hoopt aan te komen. Dan gaat hij door naar Rome en via Turkije in de richting van Israël. “Ik ben heel benieuwd naar het Midden-Oosten, maar even zo goed naar de verschillende regio’s in Frankrijk”  Eigenlijk is hij voor het lopen door Nederland te ongeduldig. “Als je eenmaal gaat ,  wil je weg zijn en dan moet je nog een week door Nederland voor je in Antwerpen bent.” Overigens zou het 17 september wel eens afgelopen kunnen zijn voordat het avontuur goed en wel begonnen is, want  de Antwerpenaren hebben hem voor een speeddate uitgenodigd, grapt Boon op Facebook.

“Ik voel me op dit moment een beetje als een kind van tien dat op de kermis in de rij staat voor de Python. Net voordat je mag, denk je: wil ik dit wel? Waarom doe ik dit? Achteraf blijkt het heel gaaf te zijn” Achteraf is in Boons geval pas over anderhalf jaar. Wat verwacht hij tegen te komen? Waar is hij bang voor? Het is even stil. Dan zegt hij  “Frankrijk wordt een behoorlijke hobbel als t gaat om slaapplekken te vinden. Ik las pas een blog van twee Engelsen die wilden aantonen dat je best zonder geld door Europa kon. Al na de oversteek bij Calais zijn ze gestrand. Ze hadden ook geen geld om terug te gaan. Wat een rukkers!

Het komt wel dicht bij zijn eigen angst. Hij is volledig afhankelijk van zijn iPhone waarop hij kan twitteren en zijn sites op Facebook en Hyves en LinkedIn kan bewerken.  Wat als hij voor langere tijd geen bereik heeft in Frankrijk of ergens in  Syrië en daardoor geen slaapplaatsen kan regelen?  Of wat als zijn voet het begeeft? Hij heeft al eerder het hardlopen eraan moeten geven omdat z’n linkervoet dwars lag. En de tocht op de fiets maken is niet hetzelfde.

Back-up

“De gedacht is toch iedere kilometer te lopen net zoals de pelgrims dat deden. Dat vind ik het mooie, het lopen zoals dat honderden jaren geleden al werd gedaan en dat combineren met het eigentijdse van sociale media.” Boon loopt met een rugzak, een gitaar en een iPhone. Onderweg zal hij liedjes componeren die hij op zijn site zet. Financiële back-up is er nauwelijks. Wie wil kan een donatie doen, maar als de pelgrim er niet in slaagt een paar dagen achtereen een slaapplaats te regelen is hij snel door zijn geld.

©Nicole Franken

Toch wordt de Leidenaar niet geplaagd door ‘wat als’ vragen. Hij draait de vraag liever om en raakt daarmee de kern van zijn tocht. Hoewel hij gelukkig is met werk en familie was het de ‘wat als’ vraag die hem deed besluiten te gaan lopen. “Iedereen kent die vraag. Die is voor iedereen anders. Voor mij was die vraag:  wat als ik het niet doe? Ik heb een goed leven. Maar dit moet ik doen . Ik moet er een hoop voor opgeven maar ik krijg er veel voor terug. Ik hoop ook dat het anderen inspireert.  Ik vind het leuk dingen te doen die niemand eerder deed, tegen de stroom ingaan, maar ik hoef niemand iets te bewijzen.”

Het eerste nummer dat hij tijdens de reis wil opnemen, staat al op de site: ‘Song for K’ geschreven voor een meisje dat hij kort voor zijn vertrek leerde kennen. “ Wie weet wat er had kunnen gebeuren als ik niet was vertrokken. Het nummer staat symbool voor de reis. Al die ontmoetingen. What if”

Door Wersons beschrijvingen word ik terug geworpen in de jaren negentig. Het beeld van de Doubletstraat in Den Haag doemt op. Daar op de eerste verdieping peesde Yolanda. Een stevige Colombiaanse met een lief gezicht. Moeder van drie kinderen. In Nederland terecht gekomen in de veronderstelling dat ze kindermeisje zou worden. Het liep anders. Zodra ze Nederland binnenkwam was haar paspoort door de ‘reisleider’ afgenomen. Per slot van rekening had ze dat nu niet nodig. Eerst moest ze maar eens een beetje lief zijn tegen de mannen. De dure reis terugverdienen. Yolanda’s verzet brak snel nadat de man haar met uitgedrukte sigarettenpeuken en een paar goed gerichte trappen in de nieren tot rede had gebracht.

Peeskamer

Toen ik haar tegenkwam daar op de peeskamer, had ze haar reis al dubbel en vooral horizontaal terugverdiend. Wat bleef was de torenhoge rekening van het ziekenhuis in Colombia dat haar vader had behandeld tegen kanker en haar man in elkaar had gezet, nadat de vracht tijdens het lossen op hem terecht was gekomen, in plaats van in de vrachtauto. Mocht ze dat al in dit mensenleven aflossen, dan waren er altijd nog de kinderen die een beter leven verdienden, waarvoor gewerkt moest worden.

Ik liep stage als maatschappelijk werker bij het Prostitutieproject in Den Haag. Na een studie journalistiek dacht ik dat het handig zou zijn wat meer van de mens te weten en had ik me voor maatschappelijk werk ingeschreven. Het leerde me inderdaad veel over mensen. Vooral over mijn medestudenten.  ‘’Alleen de grootste gekken gaan maatschappelijk werk studeren”, had mijn vriend me gewaarschuwd. En inderdaad; Mohammed was een geknakte Iraniër die – achter mijn belangstellende vraag: hoe gaat het? – een westers complot vermoedde en iedere keer als hij mij zag naar me spuugde. Samantha was een lesbische alcoholiste misbruikt door haar vader en wilde nu blinde kindertjes helpen.

© human trafficking

Een ui

Doreen kwam uit Australië en als je niet om de vijf zinnen: “how great you want to share this with me” zei, barstte ze in hysterisch huilen uit. En dan heb ik het nog niet over Lenny die dacht dat ie in een vorig leven een ui was geweest of Ivon die iedere keer door haar vriend in elkaar werd geslagen als ze niet genoeg hijgde en kreunde in 06-lijnen waarmee ze haar studie verdiende. De opleiding zorgde ook voor de aangrijpendste stage van mijn leven: die aan de onderkant van de samenleving, waar Werson ook dagelijks ten strijde trekt.

Ik wilde geen stage lopen met moeilijk opvoedbare kinderen. Laat staan met moeilijk opvoedbare blinde kinderen. Wat ik wel wilde was onduidelijk totdat ik een oproep zag voor een Spaans sprekende maatschappelijk werkster in de Haagse hoerenbuurt. Voor ik het wist, had ik een verzekering tegen pistoolschoten en messteken en liep ik door de Doubletstraat en de Poeldijksestraat in Den Haag. Twee straten waar je niets te zoeken hebt als je geen, pooier, hoerenloper of politieagent bent. Of, zoals ik, een naïeve stagiaire bij het Prostitutieproject.

Netwerken

Mijn taak bestond uit wat we tegenwoordig netwerken noemen: praatjes maken met de Spaanstalige vrouwen uit Colombia en de Dominicaanse republiek. Ze moesten vertrouwen in mij krijgen zodat ik kon signaleren wat de vrouwen nodig hadden en dat kon doorspelen aan het project. Tussendoor regelde ik begrafenissen in Columbia, nalatenschappen, afspraken met de notaris, abortuskliniek, ziekenhuis of rechtbank.

Na al die jaren zijn er nog veel vrouwen waar ik met regelmaat aan denk, zoals Moniek. Een jong Nederlands meisje dat achter de ramen stond, terwijl haar ‘vriendje’ in het achterkamertje met de punt van een enorm mes zijn nagels schoonmaakte. Hoewel Moniek niet tot mijn doelgroep hoorde, maakten we regelmatig een praatje. Op een dag vertelde ze dat ze zwanger was. Ze wilde het kind houden. Ze was zelf van pleegfamilie naar internaat gesleept en dit was haar kans op een eigen gezin. De messenman wilde dat niet want ja hoe moest het qua inkomen dan verder? Achter de schermen regelden we opvang voor Moniek, anoniem en weg van psychoboy.  Maar toen het zover was, bleek  Moniek spoorloos verdwenen.

Lourdes

Lourdes was Dominicaanse. Een lieve zachte vrouw van voor in de twintig die een traag poëtisch Spaans sprak, dat ze zelf niet kon lezen. Iedere week kwam ze naar kantoor. Gewoon om even te kletsen. Ze sprak dan over haar dromen. Wat ze zou doen als ze genoeg geld had verdiend.  Boven aan haar lijstje stond, bizar genoeg, een lieve man. Op een dag was ze dood. Geschept door een dronken automobilist. Op haar begrafenis was er niemand om haar te betreuren.

Met Yolanda had ik lange gesprekken in de gang achter de peeskamer. “Nog even en dan ben ik klaar!”, zei ze op een dag vrolijk.  Ze had genoeg verdiend. Het was welletjes geweest. Ze lachte haar gouden tanden bloot. Het was een goed moment. Haar dochter ging trouwen. Ze had genoeg geld voor de bruiloft en de ziekenhuiskosten. Ze was zó blij.

Twee maanden later ging op een avond de telefoon. De zedenpolitie Den Haag. Of ik kon komen. Ze hadden een vrouw aangetroffen volledig toegetakeld, vastgeketend aan de verwarming. Ze weigerde hulp en wilde alleen met een Spaanstalige hulpverlener praten. Ze waren bij mij uitgekomen. Toen ik daar in de peeskamer aankwam, zat ze naakt onder een deken.  Overal lag bloed. Ik ging mee naar het ziekenhuis. Later vertelde ze dat ze was teruggekomen van een boodschap, toen ze werd overvallen door een man die in haar peeskamer stond. Hij had haar verkracht en aan de verwarming vastgeketend. Daarna had hij haar net zo lang geslagen tot ze verteld had waar ze haar geld bewaarde.  In een opening onder de vloer. Vijftien jaar pezen had hij onder zijn arm toen hij haar kamer uitliep.

Ps. Yolanda is niet terug gegaan naar Colombia

©Nicole Franken

Zodra zijn lamswollen trui door een verlaten moeder werd nat gesnikt, klopte de 21-jarige Luis met één hand op haar rug, terwijl de andere hand professioneel een kinderwagen of schommel in beweging hield. Het begin van fase een.

Met de nodige Cubaanse pathos hield Luis het meisje vervolgens voor dat de fantoompijn van een verloren liefde slechts geneest met een nieuwe amor. Al snel kwam dan het moment waarop Luis zijn spullen bij zijn moeder ophaalde om bij de nieuwe liefde te gaan wonen. Fase twee. Doorgaans duurde die fase een maand of drie, waarna de gebroken nachten ook Luis opbraken en hij weer bij zijn moeder introk.

Puingoop

“Ay madre de dios”, leidde zijn moeder haar smarten in als hij weer eens vertrokken was. Met beide handen greep ze dan mijn eettafel zo stevig beet, alsof ze vreesde door het verdriet omver geworpen te worden. “Ik geef mijn leven voor die jongen en wat doet hij? Nou?” Als ik antwoordde: “Hij maakt er een puinhoop van”, was ze tevreden. “Si! Een puingoop!” herhaalde ze dan triomfantelijk. Dat de puingoop veel groter was dan ze vermoedde omdat de opleiding Brood en Banket, die Luis volgde, niet direct toegang gaf tot de advocatuur, zoals zij dacht, liet ik achterwege.

‘’Ay madre mía”, zuchtte ze dan nog eens ten overvloede. Vroeger had ik haar eens getroost door te zeggen dat Luis een goede jongen was en dat ze blij mocht zijn dat hij niet aan de drank of de drugs was, maar dat had haar geenszins gerustgesteld. Met een ruk was ze overeind geschoten en had dramatisch geroepen: “Drank en drugs? Dat nooit! Dan maak ik mezelf nog liever van kant.” Pathetisch joeg ze dan met twee handen een denkbeeldig mes door de plek waar zij haar Cubaanse hart wist. Ergens rechts boven haar boezem.

©Nicole Franken

Maar vandaag zat haar iets anders dwars. Zoals iedere donderdagmorgen was het klikklakken van haar goud bespoten laarzen al van verre te horen geweest. Soms bleef het stil, maar gaf een doffe bonk tegen het raam aan dat ze haar mountainbike parkeerde.

Tijdens de koffie had ze afwezig gereageerd. Haar spijkerbroek en gympen, lagen in een hoop op de stoel naast haar. Op tafel de cd’s waarmee ze, zodra de metamorfose van opgedirkte dame tot schoonmaakster compleet was, het huis vulde met vrouwenstemmen die de eeuwige maar o zo onbereikbare liefde bejammerden.

“Genkie ”, siste ze toen ik er nogmaals naar vroeg. Ik zuchtte. Genkie betekende dat het een lang verhaal ging worden. Genkie was haar man. Een afgekeurde bouwvakker wiens schouders waren vastgezet waardoor hij niet kon werken maar wel zwart kon klussen. Meestal zat hij echter thuis en dronk pijpjes Grolsch en dampte haar hagelwitte gordijnen geel. Genkie was ooit in een vlaag van verstandsverbijstering naar Cuba geweest en la Cubana was ooit in een vlaag van verstandsverbijstering met hem getrouwd. Dat was de korte versie.

Huurmoordenaar

De lange versie luidde dat Genkie, die uit een crimineel milieu kwam, te aardig was om zich als huurmoordenaar verdienstelijk te maken en te dom om iemand af te persen. Hoe hij ooit in Cuba verzeild was geraakt was een raadsel. In Genkies wereld ging je naar de camping kratjes bier stapelen in veel te grote korte broeken, die om veel te grote buiken spanden. Maar naar een tropisch eiland om aan een cocktail te lurken?

©Nicole Franken

Overigens waren Genkie en la Cubana elkaar op dat tropische eiland helemaal niet tegengekomen. Het was pas maanden later toen Genkie bij zijn moeder thuis, met zijn voeten op de tafel, door een vriend gebeld werd. “Henkie, jongen ik heb nou een leuk moppie voor je.”

Er was een foto verstuurd. Genkie had de foto bekeken en direct geweten: verdomd dat is ze. Na lang aarzelen had hij verbinding met het tropische eiland gelegd. Met een mengeling van Arnhems en Engels had hij La Cubana laten weten dat zij de ware was. Beetje vreemd had ze het wel gevonden, zo’n onbekende man die je vanaf de andere kant van de wereld de liefde verklaart op basis van een foto.

Rijke Europeaan

Lang had ze echter niet getwijfeld. Ze had immers een baby en geen man. “Doe maar”, hadden haar vriendinnen haar aangespoord. Daar heb je een toekomst en hoe vaak denk jij dat vrouwen worden opgebeld door een rijke Europeaan die met je in het huwelijk wil treden? Maar als ze nu naar de alcoholische zak op de bank in haar huurwoning met de gele gordijnen keek, wist ze het zo net nog niet.

En nu staarde ze me vanaf de andere kant van mijn eettafel aan. “Hij heeft een ander.” Haar ogen vulden zich met tranen. “Een ander?”, echode ik stompzinnig. Dat er überhaupt mensen waren die er met Genkie van door wilden gaan, ging mijn verstand te boven. “Si, een ander”, fluisterde ze. Van de weeromstuit ging ik ook fluisteren. “Hoe weet je dat?”

“Ik ruik het!”

©Nicole Franken

“Jij ruikt het? Ik begon wel heel erg op een papegaai te lijken en om te laten zien dat ik best originele conversatie had zei ik: “maar ruik je dan parfum?”

“Nee hij wast zich,” zei ze heel vies kijkend waardoor ik dacht dat ik haar niet begrepen had. “Hij wast zich?”, herhaalde ik daarom nog maar eens.

“Si Genkie wast zicht nooit en nu staat hij hele dagen onder de douche.” En toen deed ze onverwacht een uithaal met het broodmes dat op tafel lag, waarmee ze duidelijk maakte dat ze weliswaar niet wist waar een Cubaans hart zat, maar geen enkele moeite had Genkies Hollandse voortplantingsorganen te lokaliseren. “Ik maak hem dood.”zei ze ten overvloede

Strak plan

Persoonlijk leek me dat geen strak plan. Ik zag die arme La Cubana al in de bak zitten na zich 20 jaar voor die lampelul te hebben uitgesloofd zonder dat Genkie ooit ook maar één vinger had uitgestoken. “Misschien moet je het aan zijn familie overlaten. Die zijn gespecialiseerd in geweld.” zei ik. Maar ze wimpelde me af door met haar vingers te knippen die nog steeds in het gele latex van de schoonmaakhandschoen staken. “Nee”, zei ze. “Luister Genkie is een idioot. Maar wel mijn idioot”, en toen haperde haar stem en barste ze in huilen uit. “Als hij mij verlaat wat moet ik dan?” Ik had veel kunnen antwoorden, maar hield mijn mond.

“Madre de dios”, zei ze tenslotte en ging rechtop zitten. Wat moet, dat moet. Ik schiet hem wel dood. Vanavond na het eten. Dan moet Luis maar verder voor mij zorgen. Die is tenslotte bijna advocaat.”

Als Jane voorbij kwam op weg naar de douches, werd de betonnen vloer van de fabriekshal een stukje dieper Berlijn ingestampt.

Tegenhangers

Hun doodstille tegenhangers verbleven tegenover hen in de caravan met de gebloemde gordijntjes. Duitsers. We zagen ze zelden en hoorden ze nooit. Als wij ’s morgen opstonden, fluisterden zij zich net een weg naar binnen en slopen op hun tenen door de hal naar bed.

In de hoek schuin tegenover ons, in de witte caravan, woonden de wijsgeren. Op oudejaarsdag, terwijl Jane onder het genot van een biertje luidruchtig met haar make-up in de weer was, las de wijsgeer Dantes Divina Commedia. Met haar voeten in gehaakte sandaaltjes met pompoenen, nam zij op gezette tijden een slokje van haar Becks bier en boog zich dan weer over de reis door het hiernamaals. Hij liet zich niet zien. Dat er een hij was, concludeerden we uit het gesnurk dat door het open raampje van de caravan kwam.

Tegen de achterwand, in wat ik de kerk noemde, maar wat ooit de houten entree van het administratieve deel van de fabriek scheen te zijn geweest, verbleven twee grommige Duitsers. Een stel dat slechts hun tanden ontblootte als je ze goedemorgen wenste en gegorgel uitstootte.

Wonderlijk

Het wonderlijkste stel woonde tegenover ons, in de kleine berghut naast de Engelsen. Zij zag er uit als de moeder van hem, in de kleding van haar kleindochter. Hij was een enorme man met een bierbuik en een bril die ooit modieus moet zijn geweest, al wist niemand meer wanneer. Zij was klein, zwaar gerimpeld als een gevallen appeltje dat je na weken onder het aanrecht vindt. Ze droeg kinderjurkjes met strikjes op de zakken. Een veeg rode lipstick gaf aan waar haar mond zat.

Hij was een Amerikaan die zich een glansrol als Duitser aanmat, maar daarbij verraden werd door zijn accent. Gevraagd naar zijn afkomst antwoordde hij: All over! You name it, I have been there. Natuurlijk namede ik helemaal niks.

Kwaad

Amerika, zo meende de born again Duitser was de bron van al het kwaad. We stonden in het midden van de hal. Hij met z’n handen in zijn spijkerbroek. Op de achtergrond, veilde Jane luidruchtig haar nagels. Had je het over Amerika, zei hij, dan had je het over de Marlboro man. Het was zijn openingszet van wat een lange monoloog over verderfelijk Amerika bleek te worden. Het was die stoere man op zijn paard die hem tot roken had aangezet. En toen hij na 30 jaar die smerige cowboy had afgeschud, bleek hij zware astma te hebben ontwikkeld. Hij hapte naar adem om het te demonstreren. “Bastards.”

Later ontdekte ik dat er op het dak van het houten kerkje een zoon bivakkeerde. Zou Homer Simpson, een mens van vlees en bloed zijn geweest, dan had hij er zo uitgezien, als je er tenminste ook een bril met jampotglazen bij dacht.

Palestijnse vraagstuk

Zijn moeder, Mitzi, had nooit gerookt, maar had andere zaken om zich zorgen over te maken, zoals het Palestijnse vraagstuk. Nu de joden ook in Duitsland weer beschimpft werden, zette zij zich in om Palestijnen naar Berlijn te halen voor een opleiding.

Een taak met veel hoofdbrekens. Niet alleen omdat het nogal ingewikkeld was om Palestijnen uit Gaza te krijgen, maar ook omdat de Palestijnen de juiste dosering van leuk- niet leuk moest worden voorgeschoteld. Het was natuurlijk niet de bedoeling dat ze straks niet terug wilden naar hun kapotgeschoten gevangenis ter grootte van zuidelijk Flevoland. Dat zou je reinste braindrain zijn. Mitzi schudde zorgelijk haar hoofd, al was niet duidelijk of dit vanwege de braindrain was of vanwege Jane die nu de föhn op de hoogste stand door haar natte haar joeg.

Bloedbaan

Zoon Homer, was een jaar of dertig. Trots vertelde hij een echte Berliner te zijn, ook al zorgde z’n vader voor een kleine Amerikaanse prop in de Duitse bloedbaan. Wat Homer verder vertelde ontging me omdat ik bezig was zijn spuug dat alle kanten op vloog, te ontwijken.

Het was oudejaarsdag toen Jane de groep wekte. Niet met opzet, maar toen Jane naar de toiletten sloop, werden we wakker gestampt. Met uitzondering van onze buren, die dat moment uitkozen om stilletjes thuis te komen. Bij de koffie, die op het plateau rond de boom stond, kwamen we samen. We plukten de zakjes met croissantjes uit de boom en wisselden onze plannen voor de avond uit.

Udo Jurgens

Jane zou de dag nodig hebben om zich klaar te maken voor Udo Jurgens, die een miljoenen publiek bij de Brandenburger Tor zou wijsmaken dat ze álles voor hem waren. Vooropgesteld dat de dinosauriër van de Duitse schlager het nieuwe jaar zou halen.

Met de wonderlijke smaak van Engelsen was Jane de verdere dag bezig om zich uiteindelijk in een zwart synthetisch broekpak te hijsen dat mogelijk uit de tijd van Jurgens stamde. De Wijsgeren aten bij familie. De Stillen zouden vermoedelijk, zodra het donker werd, naar een van de grote dancefeesten sluipen.

De Grommigen kon ik niet verstaan. Het baarde me wel zorgen dat wij de avond met de Duits-Amerikaanse cowboys zaten opgescheept die net als wij in het buurtcafé achter de fabriekshal gingen eten.

De rest van de dag dokterden wij een tactiek uit die er op neer kwam dat wij met onze aperitief naar links schoten, zodra wij de cowboys rechts zagen aanschuiven. Vaag hoorde ik hoe hij een aanloop tot het verderfelijke Amerika nam, terwijl Mitzi de Palestijnse kwestie op het bord van de tafelgenoten deponeerde. Homer klodderde een tafel verder zijn disgenoten onder het spuug.

Goldie Hawn

Ik zat tussen de jongere uitvoering van Goldie Hawn met de getatoeëerde onderarmen van een Hells Angel en een Duits echtpaar dat een bloedhekel aan Silverster avond had, en zwoor bij Frankische wijnen. Aangezien het één nu eenmaal een feit was en het andere ontbrak, storten ze zich van ellende maar op de Italiaanse wijn. Iedere fles werd onderzoekend bekeken en leeggedronken met de opmerking: “hmm 12 prozent. Ist aber auch kein hardcore.”

Toen de klok twaalf luidde, de champagne vloeide en het vuurwerk knalde, hoorde ik dat Mitzi net bij het VN verdelingsplan van 1947 was aangeland. De Palestijnse kwestie zou nog even duren. Ook het proces dat de Duitser tegen de cowboy van Marlboro ging voeren was nog in volle gang. Ergens in het centrum stampten Jane en Tom luidruchtig op Udo’s beat.

Ik nam mijn lief bij de hand en wij vluchtten naar de lege fabriekshal waar we het nieuwe jaar in dansten met slechts caravans en blokhutten als getuigen.

Ik wens je een liefdevol, leeslustig en reislustig 2012!

Dit verhaal is gebaseerd op mijn verblijf in het Huettenpalast in Berlijn. Iedere overeenkomst met bestaande personen berust op mijn werkelijkheid.

Sinds een shariageile groepering uit België mij beschuldigt van ‘pure afgoderij’ omdat ik dit voorjaar een bezoek aan het Atomium bracht, hebben atomen mijn onverdeelde aandacht. Jij ‘klampt je vast aan een monument, een taghut’, beschuldigt Fouad Belkacem, die in het dagelijks leven Sjeik Abu Imran heet, in een youtubefilmpje.

Onder het toeziend oog van een, dit keer, naamloze man die eveneens geld van me wil, zoek ik voor alle zekerheid ook maar even taghut op. Ik wil graag weten waar ik me precies aan vastklamp. De vertaling blijkt niet eenduidig, maar ik vermoed dat Sjeik A de voorkeur geeft aan de interpretatie waarin taghut betekent dat je je aan de verkeerde god vastklampt. Of dat in mijn geval het Atomium of wellicht België is, moet ik Sjeik A bij gelegenheid eens vragen.

Dood gaan

Ik was vijftien toen ik lag dood te gaan in een Frans ziekenhuis. Tegenover mij aan een houten kruis was Jezus mij al voorgegaan. Zijn hoofd hing op zijn borst en op verschillende plaatsen van zijn gipsen lichaam was met rode verf een bloedbad aangericht. Hij was voor mijn zonden gestorven had meneer pastoor mij keer op keer verteld. Maar als ik zelf ook doodging, leek me dat een zinloos offer, dus bood ik Jezus aan in leven te blijven. Hopend op een teken, lag ik onder mijn deken te wachten, maar het kruisbeeld gaf taal noch teken. Uit wraak besloot ik als heiden te sterven.

Een besluit dat me geen windeieren legde, want ik ging niet dood. Sindsdien ben ik van mening dat niemand voor mijn zonden hoeft te sterven en dat religie thuis hoort op het matje met het gezicht richting mekka of knielend in gebed op het koude vinyl van de slaapkamer. Daar waar geen kinderen, vrouwen of beelden in de buurt zijn om schade aan toe te brengen. Waar niemand er last van heeft.

Last

Want veel mensen hebben last van het geloof van anderen. Veel last zelfs. Tienduizenden minderjarigen hebben last van katholieke kerkvaders die over elkaar buitelen in hun weerzinwekkende seksuele misbruik van jongeren die aan hun zorg waren toevertrouwd. Vandaag is in Nederlandse kerken spijt betuigd over het misbruik dat tussen 1945 en 1981 plaatsvond. Een schamele troost nadat toppers als kardinaal Simonis seksueel misbruik bestempelen als: ‘ het op een verkeerde manier voorlichten van jongeren in de geheimen van het leven’, en de verantwoordelijkheid van de kerk onder het katholieke kleed veegt met stuitende opmerkingen als “Wir haben es niet gewusst”.

Ik heb last van die idioten van de shariageile orde die twee weken geleden in Nederland een debat over het geloof verstoorden door met eieren te gaan gooien om vervolgens de vrouwelijke spreker Irshad Manji, met de dood te bedreigen. Debatteer lekker mee, denk ik dan, maar nee ze rijden liever helemaal naar Nederland met een doos eieren op hun schoot om vervolgens al gooiend de enige ware versie van de islam op te eisen.

Nu hebben ze weer een vlek op het religieus blazoen ontdekt: Afgoderij. En dus gaan de Sharia vrienden, die de beroerdsten niet zijn, de Belgen bevrijden van hun afgoderij door atomen, die van het Atomium in het bijzonder, af te breken. Insjalah. Als een Borat in België legt sjeik A het op Youtube allemaal nog maar eens uit. Al die mensen die uit Brussel en Europa naar het Atomium komen, een waar symbool van afgoderij. Daarom moet het symbool, het Atomium vernietigd worden. Voor alle duidelijkheid draait op de achtergrond een filmpje waarin de afgodsbeelden van Boeddha in de Bamiyan Vallei al tot ontploffing zijn gebracht.

Dat het Atomium een symbool is, heeft Sjeik A goed begrepen. Het Atomium is hét symbool van de Wereldtentoonstelling waarin verschillende landen hun economische, sociale, culturele en technische vooruitgang lieten zien. Natuurlijk is dat de sjeik een doorn in het oog, want die is allergisch voor rede, cultuur en vooruitgang in de wetenschap.

Prima! Maar in Godsnaam, val mij er niet mee lastig.

Lesgeven in Rusland betekent accepteren dat lessen plotsklaps vervallen. Het betekent ook je leerlingen in het weekend aanspreken op zaken die in Nederland tot de privésfeer horen.  “Uiteindelijk zijn wij de opvoeders”, stelt  docente Irina Kirichok.

“De lessen zijn vervallen”, zegt Irina in het voorbijgaan. Ik ben net op weg  – tegen de stroom in –  naar de derde verdieping van Lyceum Nr 4 om een les Engels bij te wonen. Bovenaan de marmeren trap houden geüniformeerde klassenvertegenwoordiger toezicht op hun klasgenoten. Aan hen de taak luidruchtige en rennende leerlingen tot de orde te roepen.

Aan het geluidsniveau te horen, zijn ze niet erg succesvol. “Vind je het gek?”,  vertrouwt de 15-jarige Nikita me later toe. “Alleen nerds willen klassenvertegenwoordiger worden.”

Dat de lessen plotsklaps vervallen is de schuld van Poetins Verenigd Rusland. De lokale partij-afdeling in Ryazan heeft besloten een vergadering te beleggen en daarvoor hebben ze hun oog op de aula van Lyceum Nr 4 laten vallen.  Aangezien vergaderen slecht te verenigen valt met lawaaierige schoolkinderen, zijn op last van het stadsbestuur alle lessen per direct komen te vervallen.

Als in Nederland, pak ‘m beet, het CDA  ineens een schoolgebouw zou vorderen en iedereen naar huis zou sturen, zou dat toch een beetje vreemd zijn, maar hier haalt Kirichok haar schouders erover op. Zo gaan die dingen. Dit is Rusland. Daarbij, ze heeft nu wel wat anders aan haar hoofd. Van de 600 leerlingen gaan er 400 naar de basisschool en die moeten nu allemaal vervroegd opgehaald worden. Wat betekent dat de buitenschoolse opvang moet worden opgetrommeld: de grootouders.

Ryazan is een stad met 650.000 inwoners, zo’n 200 kilometer ten zuidoosten van Moskou. Als begeleidend docent van een internationale uitwisseling tussen havo-4 leerlingen van het Ulenhofcollege in Doetinchem en klas 10 van Lyceum Nr 4, woon ik een week bij een Russische collega.

Doodse stilte

Die morgen heb ik een les biologie bijgewoond. In een lokaal met vijftien leerlingen waar doodse stilte heerste. Kirichok: “ We zorgen er voor dat er nooit meer dat vijftien leerlingen in een les zitten anders kun je ze geen aandacht geven.” Bij de talen zijn de groepen nog kleiner was me al opgevallen. Met zeven kinderen in een lokaal ter grootte van een bezemhok is geen uitzondering. “Klopt”, zegt Irina. Een klas heeft zo’n 25 leerlingen. Bij de talen splitsen we de klas in drie groepen.”

Bij biologie kijken de leerlingen naar een Powerpoint over de functie van cellen. Maar eerst moeten ze één voor één staan achter hun tafel en vragen van de docent over de stof van gisteren beantwoorden.  Daarna volgt een verhandeling over de cellen. Als de docent klaar is met haar uitleg volgt een  herhaling van de hoofdlijnen, gedicteerd door de docent.

Leerlingen schrijven het zwijgend in een schrift. Morgen zullen ze hierover overhoord worden. Dan is de les van 40 minuten om. Bij de les Duits die ik daarop volg,  gaat het er op dezelfde wijze aan toe al zijn de cellen hier door de derde naamval vervangen.

Svetlana Makarov, docent Engels, is mijn gastvrouw. Engels leerde ze met behulp van cassettebandjes. In een Engelstalig land is ze nooit geweest. “We verdienen te weinig om een visum voor Groot-Brittannië te krijgen”, zegt ze berustend. “Dat geldt overigens ook voor Nederland. Wil je worden toegelaten, moet je het drievoudige van een docentensalaris verdienen.” Dat ze desondanks al twintig jaar met dezelfde Nederlandse school uitwisselen is vooral aan de directrice te danken die de juiste Russische wegen weet te bewandelen.

Voor de tweeëntwintig uur waarin ze zowel zevenjarigen als achttienjarige examenkandidaten doceert, ontvangt ze  11.000 roebel per maand. Omgerekend € 265,-  Voor dat geld werkt ze tien maanden per jaar.  Alleen in de zomer is ze vrij. Ook voor Russische begrippen wordt ze slecht betaald, erkent ze. “Ooit gaf ik de opdracht in het Engels te vertellen wat je zou doen als je heel arm was. Hoe arm bedoelt u juf,  vroegen ze toen. Zo arm als een bedelaar of zo arm als een leraar?”

Lyceum nr 4 is een populaire school in Ryazan. “Dat is vooral te danken aan de talen”,  zegt Kirichok die eveneens Engels doceert. “Daarin onderscheiden wij ons. Wij bieden al op de basisschool Engels of Duits. Andere scholen hier in de stad doen dat pas op de middelbare school.  Keerzijde van de populariteit is het gebrek aan ruimte. Omdat de directrice niemand de deur wil wijzen -iedere leerling betekent immers overheidsgeld- wordt er nu op de basisschool in ploegen lesgegeven. Zo begint de eerste groep om 8.30 uur en de tweede groep om 11.30 uur.”

Er is ook veel aandacht voor de Russische cultuur. Tijdens de lessen kunst leren de leerlingen over  de rol van de balalaika en hoe de figuurtjes op de Russische eieren van symboliek zijn doordrongen. Een vereenvoudigde vorm van een kerstboom betekent gezondheid, terwijl een groen geschilderd ei het leven zelf symboliseert.  Russische literatuur en  volksliederen zijn aparte vakken.

Kool en aardappelen

De school ruikt, wellicht cliché, naar kool en aardappelen. Hoewel de lessen zijn afgelast, kan er nog geluncht worden. Klassenvertegenwoordigers van groep 6 zijn bezig de tafel te dekken voor hun klas. De groep is in bordeauxrode kleding gestoken. Elk jaar beslissen de ouders per klas welke kleur de leerlingen moeten  dragen. Op vrijdag is het spijkerbroekendag en is de keuze vrij.  Voor € 0,39 krijg ik die dag rijstemelksoep, aardappelen, groene kool en een stukje vlees.

Parttime werken is ongekend in het Russische onderwijs maar vakdocenten geven slechts vier dagen les. Svetlana: “De vijfde werkdag is voor scholing. Docenten Engels hebben in heel Rusland op woensdag vrij. Meestal bereid ik me die dag thuis voor op mijn lessen. Maar regelmatig zijn er bijscholingsdagen of gebruiken universiteiten die dag om congressen te organiseren.”

Bij Engels staat die morgen spreekvaardigheid op het menu. Het thema luidt: teenagers and the problems they encounter. De Russische leerlingen grijpen het lesuur aan om de Nederlanders het hemd van het lijf te vragen. En ook de docent ontkomt niet aan een spervuur. “Belt u ouders  als u een leerling in de stad betrapt op roken?”, wil Daniil van me weten. “Nee”, antwoord ik naar waarheid en leg uit dat in dit geval school en het privéleven van de leerling voor mij twee aparte werelden zijn. Ongeloof druipt van hun gezicht.

“Natuurlijk bel ik de ouders van een leerling als ik die op zaterdag  betrap op roken”, zegt Svetlana later. Dat verwachten ouders ook van me. Wekelijks rapporteer ik hun cijfers en gedrag aan de ouders.”

Opvattingen over wat bij school en wat tot de privésfeer gerekend moet worden, blijken niet alleen bij de Russen tot verbazing te leiden.  Als we net voor de komst van de politici de school verlaten, wordt Irina staande gehouden door een moeder. Of ze weet waar de 12-jarige zoon is. Irina pakt  haar mobiel en belt alle vriendjes van het jongetje om er achter te komen dat de zoon net als iedere dag gewoon door  zijn opa is opgehaald. “Waarom belt die moeder zelf niet even met opa?”, vraag ik. “Waarom moet die moeder  dat doen? De school is toch verantwoordelijk voor haar zoon. Uiteindelijk zijn wij de opvoeders.”,  antwoordt Irina met Russische logica.

Dan verschijnt de bus met politici. Zwaaiend met vlaggetjes nemen de lokale partijbonzen bezit van Lyceum Nr 4.

Ik zit aan de keukentafel  in een flat in Ryazan en probeer het verbale pingpongen van de echtelieden te volgen, maar eerlijk gezegd weet ik net zo weinig van weckpotten als van pistolen. Buiten dwarrelt  de eerste sneeuw tussen de flats.

De flat is sinds kort hun eigendom. Als veertigers genieten ze eindelijk van hun vrijheid nu ze niet langer met hun twee kinderen, zoals veel Russen, bij hun ouders inwonen. Vasily, die twintig jaar in het Russische leger diende, heeft zich tot taak gesteld mij de geschiedenis van het moderne Russische handwapen uit de doeken te doen. Een taak van formaat, al was het maar omdat hij geen Engels spreekt.

Pistool

Sinds Vasily eervol is ontslagen, werkt hij als ingenieur. Al is onduidelijk wat dat inhoudt, want hij brengt hele dagen rijdend in zijn auto door, waarbij hij vloekend en tierend de gaten in het wegdek ontwijkt. ’s Avonds houdt hij de wodkafles op en steekt van wal.  Af en toe verdwijnt hij even en komt dan terug met foto’s, een boek of een pistool.

Ditmaal liggen er op de keukentafel medailles van zijn grootvader, verleend voor heldenmoed in de Grote Vaderlandse Oorlog. De glazen wodka staan er tussen als soldaten op een slagveld. Aangezien Vasily mij geleerd heeft dat nippen aan een glaasje wodka niet hoort, maar verzuimd heeft uit te leggen dat ieder glas dat je achterover slaat, direct gevuld wordt, staar ik enigszins beneveld naar de plakkaten.

De Grote Vaderlandse Oorlog

De Grote Vaderlandse Oorlogbegon in 1941 toen  Hitler het niet-aanvalsverdrag met Stalin schond en de Sovjet Unie binnenviel. Als het oorlogsstof vier jaar later is neergedaald zijn er ruim 20 miljoen doden te betreuren. Helden worden ze genoemd, nooit slachtoffers. Vasily’s opa was een held.  Al bestond volgens zijn kleinzoon zijn grootste daad er vooral uit zichzelf in leven te houden.

Eerder die dag heeft Vasily mij rondgereden langs alle monumenten voor Russische helden in Ryazan.  En dat zijn er nogal wat. Oorlogshelden, literaire helden, die in een duel om de liefde, aan het zwaard zijn geregen, eenvoudige schoolmeesters die aan de bakermat van de ruimtevaart hebben gestaan.

Vrouwen zijn er niet bij.  Stuk voor stuk staan de enorme bouwwerken van beton of graniet op kale pleinen waar de ijskoude wind de botten doet rammelen.

Zondagsmarkt

Even had ik voorzichtig geopperd ook de zondagsmarkt te bezoeken, maar de Russen keken me verbijsterd aan. De markt met z’n bontmutsen, bevroren vis en door baboeska’s zelf gebreide sokken? Wat was daar nou aan? Dat was zo ouderwets!

En dus staarde ik naar de eeuwige vlam die bij -10 °C nog niet de schijn van warmte ophield.  De maker van het monument  van de Grote Vaderlandse Oorlog had zich enigszins vergaloppeerd aan de opdracht. Een van de oorlogshelden bleek, toen hij eenmaal uit het graniet te voorschijn kwam, als twee druppels water op de huidige premier te lijken. De snor van de held werd daarom onlangs  vakkundig verwijderd en vervangen door een nieuwe plak graniet. Het resultaat is een Poetin met een opgezwollen bovenlip.

Vasily kan er smakelijk om lachen. De man die op 4 december 2011 de overwinning zal opeisen voor zijn partij Verenigd Rusland, hoeft niet op zijn steun te rekenen. Niet dat Vasily op de communisten stemt of ooit van oppositieleider  Gary Kasparov heeft gehoord. Nee Vasily is van mening dat een premier die er nog niet voor kan zorgen dat er fatsoenlijke wegen worden aangelegd, zijn beurt verspeelt.

Poetin

Svetna is voorzichtiger in haar oordeel. “Ach hij zal ook vast goede dingen voor het land regelen.” Al kan ze even niet bedenken wat. Ook neemt ze het Poetins partij niet kwalijk, dat op de school waar ze lesgeeft,  van de week ineens alle lessen werden afgelast omdat Verenigd Rusland ineens een vergadering wilde beleggen en hun oog op de school had laten vallen. Ze haalt haar schouders op. “Zo gaan die dingen.”

Na de monumententour was de tijd rijp om ons op te warmen en reden we het bos in voor een picknick. Vasily klapte het tafeltje in de sneeuw uit terwijl Svetna met kleedjes en bordjes redderde.  De bedoeling was om vervolgens een mars door het besneeuwde woud te maken. Het stel kende het gebied op hun duimpje omdat ze hier als Sovjetpioniers waren ingewijd in het geluk van de volmaakte socialistische heilstaat. “Die kinderkampen waren oersaai”, vertrouwt Svetna me later toe. Maar we gaan niet marcheren door de berkenbossen, we gaan nog een monumentje pakken.

Relatieve veiligheid

En nu vier uur later probeer ik in de keuken te ontdooien door wodka’s achterover te slaan en me te focussen op medailles en vuurwapens.  “Het voordeel van de Makarov”,  legt Vitaly me onvermoeibaar uit, “is de relatieve veiligheid van het wapen als je het per ongeluk laat vallen.”

Ik denk aan de kalasjnikov, die ik heb mogen vasthouden op het politiebureau van Ryazan. In een poging haar imago op te poetsen, had het hoofdbureau besloten aan PR te doen. Belangstellenden konden een rondleiding krijgen. De openheid van het politiebureau bestond uit een bezoek aan de conferentiezaal en een fotoshoot waarbij een politiemuts van konijnenbont en een kalasjnikov tot de attributen hoorde. En alsof dat nog niet voldoende was om het blazoen van het corps op te vijzelen, mocht daarna met een Makarov geschoten worden.

Zelf had ik me even aan de wapeninstructies onttrokken en was, met een toiletbezoek  als voorwendsel, de gangen doorgelopen. De muren hingen vol met de helden van de politie; de best presterende agent, de in Tsjetsjenië gesneuvelde held en degene met de meeste dode terroristen op z’n naam.

Stalin

En toen ineens hing daar een portret van Jozef Stalin. Dé Stalin, verantwoordelijk voor miljoenen doden, variërend van Poolse officieren en intellectuelen tot uitgehongerde Oekraïners en etnische minderheden op de Krim, om maar wat te noemen.  Alsof je Hitler in het politiebureau in Berlijn tegenkomt.

Als ik Vasily er aan de keukentafel naar vraag, kijkt hij me geamuseerd aan. Stalin met Hitler vergelijken? Ik durf nogal. Hitler was een gruwelijke dictator, een moordmachine dat weet iedereen. Maar Stalin?  “Rusland is een groot land, daar heb je een sterke leider nodig. Stalin was zo’n leider. Voor vele Russen is hij een held. Niet voor mij.  Als je in Rusland een weg weet aan te leggen waar je niet met je auto in wegzakt, ben je voor mij een held. Kom hou je glas op dan proosten we nog eens. Op de helden van Rusland, nasdrovje!”

Tot mijn grote verbazing ben ik Spanje blogger 2011 geworden met het verhaal ‘De winkel van Modesta’ , dat in de oorspronkelijke versie “Seks, Franco en andere fenomenen’ heet. Superblij met deze erkenning en dank aan iedereen die mijn verhalen leest.

Ze betraden hun nieuwe woning met geweld. Niet moedwillig, maar  gewoon omdat dingen nu eenmaal slecht tegen hen bestand waren. Het glas brak uit de sponningen bij het dichtslaan van de voordeur.  Het was de eerste keer dat wij hem hoorden:  “Sil-vie-jaa!” met de intonatie van Fred Flinstone.  De nieuwe buurman plaatste als oplossing de zenuwachtig keffende Bella voor het gat, waar ze na weken vervangen werd door een stuk hardboard. Overbodig, want toen al haalde niemand het meer in z’n hoofd om daar vrijwillig naar binnen te gaan.

De woningen in onze Rotterdamse volksbuurt hadden aan de achterzijde een veranda met een trapje naar een minuscuul tuintje. Op een dag toen stond hij ineens op onze veranda. Dat was wonderlijk, want tussen de tuinen zat een afscheiding.  Ik zou er weldra achter komen dat de buurman niet gehinderd werd door afscheidingen of barrières van welke aard dan ook. Wat het onderwerp van weerstand ook was, het legde het uiteindelijk altijd tegen Lejoo af. In de twee jaar dat wij naast elkaar woonden, sneuvelden bomen, veranda’s, ramen, deuren en tenslotte de hele gevel totdat het pand onbewoonbaar werd verklaard.

“Lejoo”,  zo stelde hij zich voor.  Hij was even afgeleid toen hij met een voet door het hout van onze veranda schoot, maar herstelde zich snel. Hij was 23, werkte in Hoogvliet in de asbestverwerking en was getrouwd met  de 19- jarige Silvia. Bij het woord getrouwd  wees hij even naar de plaats waar kort tevoren nog onze schutting had gestaan.

Naast asbest deed onze nieuwe buurman ook iets in de geemiekaliejuh. Dat was gemeen gevaarlijk spul, maar het betaalde goed en ze hadden er het huis van kunnen kopen.  Al bleef het  oppassen natuurlijk want het was wel gif.  Pas nog was er een konijn in de geemiekaliejuh gevallen. “En écht, erewoord”, dat beest was er zo groot als een doberman weer uitgekropen.”  Silvia was hard op weg om mode-ontwerpster te worden. Lejoo gaf een Flinstonebrul in de richting van de andere veranda en sommeerde zijn vrouw met haar schetsboek te voorschijn te komen.“Lejoo, je weet toch dat ik daar een hekel aan heb”, jammerde ze terwijl ze met tegenzin de veranda opstapte.

Ze hield zich krampachtig aan onze reling vast die zachtjes met haar mee jammerde. Silvia was een onopvallend meisje zonder taille. Kort bruin haar en een veel te grote bril waarin vlekkerige glazen met pleisters aan het montuur kleefden. Ze hield haar schetsboek stijf onder haar oksel maar slaagde er niet in de zweetvlekken onder haar armen te verhullen. In het schetsboek stonden poppetjes met driehoekige jurkjes.

Vanaf die dag verscheen Lejoo iedere dag op onze veranda om even bij te kletsen. Soms was ie zelfs alvast even in de keuken gaan staan, zodat we hem niet over het hoofd zouden zien, mochten we om een praatje verlegen zitten.

Lejoo was een man die in projecten dacht en zijn eerste project betrof de tuin. Dat was een met grijze stoepstenen betegeld vierkantje maar Lejoo had het vermogen daar doorheen te kijken.  Hij zag een zwembad, een zjakoezie voor Sil, twee strandstoelen aan de rand en een handvol kabouters om hen gezelschap te houden.

Daarvoor moest dan wel de enige boom in de tuin wijken. Want Sil wilde een palmboom. En dus boorde Lejoo een gat in de boom, goot wat geemiekaliejuh van het werk in het gat en wachtte af. Het effect was groots. Al was het misschien niet helemaal wat hij er van gehoopt had. Het doodde in ieder geval alle insecten in de wijk, evenals de vogels en de overjarige katten, maar de boom hield stand. Althans, voor een tijdje want toen wierp zij haar vergiftigde stam op de schutting van de achterburen waardoor wij ineens een tuin deelden.

Lejoos realiteitszin hield gelijke tred met zijn doorzettingsvermogen. Toen de boom eindelijk om zeep was  en alle tegels waren verwijderd, was het inmiddels winter en niet het moment om met cocktails en kabouters aan het zwembad te zitten. Dus slingerde hij 1000 meter roodknipperende kerstverlichting de tuin in en liet zich even niet meer zien.

Binnen was hij inmiddels met een nieuw project begonnen: de keuken. Hoewel de keuken van de vorige bewoners in perfecte staat was, zag Sil liever iets moderns met wit fineer. En daarom hadden ze voor € 15.000 een nieuwe keuken geleased.  Lejoo had met de bijl de oude keuken er uitgeslagen en omdat hij nu even niet aan het zwembad toekwam, de restanten zolang in de tuin gegooid. Daarbij was de reling van zijn veranda losgekomen en die lag nu ook tussen het puin. Het wachten was nu op de levering van de keukenonderdelen, wat pak m beet een maand of twee zou duren, maar dan jaste Lejoo de keuken er zo even in.

In de tussentijd verwarmde Silvia  in een volledig ontmantelde keuken de frikadelletjes in de magnetron die bij gebrek aan een aanrecht op het konijnenhok stond.

En toen was het alweer zomer. Het zwembad liet nog even op zich wachten nu de tuin vol puin lag.  Eerlijk gezegd had Lejoo er nu ook even de puf niet voor. De keuken wachtte al maanden op plaatsing, maar ja Sil was zwanger en hij had gedacht in de kelder voor de kleine een klimparadijs te bouwen.

In het najaar zat er geen raam meer in de bovenverdieping en waren onze buren groot verbruikers van hardboard geworden.

Op een middag, toen Lejoo vergeten was dat de reling van de veranda ontbrak, viel hij anderhalve meter achterover boven op zijn eigen puinhoop. Silvia hield zich schuil  maar liet vanuit het dichtgespijkerde huis jammerend weten dat ze ‘m nog zo gewaarschuwd had. Om 150 kilo buurman in de tuin te laten liggen ging  ver, maar toen we hem zijn eigen veranda opduwden sneuvelden de resterende treetjes waardoor hij nooit meer een voet in de tuin zou zetten.

Toen hun zoon werd geboren, was het winter. Het toekomstige zwembad verscholen onder meters puin. Lejoo  had inmiddels een nieuw project:  de aanleg van een dakterras.

De visa waren vijf weken voor vertrek aangevraagd. Twee weken voor we in het vliegtuig zouden stappen, ging de telefoon. Ik stond net bij de kassa van de supermarkt. “Daar bent u dan eindelijk”, klonk de stem die zich achter een geblokkeerd nummer verschool.

“Met wie spreek ik?”

“Met Gerda van hét Visumburo. Ik probeer u al een week te pakken te krijgen.” Ik vertelde Gerda van hét Visumburo dat ze van geluk mocht spreken dat ze me überhaupt aan de lijn kreeg, omdat ik zelden geblokkeerde nummers beantwoord. Maar waarom had ze m’n voicemail niet ingesproken en een nummer achtergelaten als het zo dringend was?

Een volstrekt zinloze suggestie, ontdekte ik later. Hét Visumburo kan slechts bereikt worden via een zenuwslopend druktoetsproces, waarbij je er steevast uitgeknikkerd wordt zodra je met een medewerker doorverbonden dreigt te worden. Maar dat wist ik toen nog niet.

Plompverloren zei Gerda: “Jullie visumaanvraag is niet in orde. “Niet?”, herhaalde ik verbaasd, denkend aan de hoeveelheid tijd die we hadden gestoken in het foutloos invullen van zeventien aanvragen. “Niet” of misschien zei ze ook wel ‘njet’, dat was lastig te verstaan. “Nee, de kantlijn die u bij uw aanvraag hanteert is te ruim. U bent uitgegaan van 0.5 millimeter bij het printen maar dat moet 0.3 millimeter zijn. Hmm, ik zag haar punt. Deze geometrische misstap zouden de Russen niet lichtvaardig opnemen.

“En nu?”, vroeg ik. “Opnieuw dus”, zei Gerda vrolijk. Het was de laatste keer dat ik haar vrolijk aantrof.

En dus printten wij zeventien nieuwe visumaanvragen uit, berekenden minutieus de kantlijn, vulden wederom het geloof van ons huisdier in en beloofden, met de hand op ons verdorven Westerse hart, dat het paspoort twee pagina’s na elkaar maagdelijk wit zou blijven. Vervolgens stuurden we de hele boel met een pizzakoerier naar Amsterdam.

De volgende morgen bracht ik telefonisch door, net als de vele wachtenden voor mij. Tegen het middaguur kreeg ik een medewerker aan de lijn. Nee, Gerda kon ik niet spreken. Die had het te druk. En nee, ze ging nou echt niet voor me kijken of alles nu in orde was. Ze had nog meer te doen. Klik.

Om je alvast aan de geneugten van de voormalige socialistische heilstaat te laten wennen, word je door de medewerkers van hét Visumburo uitgebreid in de Oostbloketiquette ingewijd. Heb je net uitvoerig je probleem uit de doeken gedaan, wordt er opgehangen. Speciaal voor de Ruslandgangers wordt ieder gesprek met een verveelde zucht ingeleid en ik verdenk ze ervan dat ze voortdurend met hun ogen rollen. Onbeschoftheid en minachting vormen de hoofdingrediënten van de bejegening.

Gelukkig trof ik uiteindelijk een zwakke schakel die mij een geweldig aanbod deed: “Ik maak vanmiddag uw envelop open en als het niet in orde is, bel ik u morgenochtend direct.”

Natuurlijk belde er de volgende morgen niemand. En natuurlijk was het niet in orde. We hadden inmiddels een telefoonpanel in het leven geroepen waarbij zes man 24/7 naar hét Visumburo belden. En zo vernamen wij dat er ditmaal iets niet in orde was met de printerinstellingen van onze computer.

Het zit namelijk zo: je krijgt de aanvraagformulieren per mail gestuurd. Dan zou je wellicht geneigd kunnen zijn die uit te printen. Hélémáál fout! De bedoeling is de printer in te stellen op de nulschaal en dan naar het onderhoudsmenu te gaan. Daar stel je de IMC instellingen in. Dan vink je bij geavanceerde instellingen de Russische kleuren rood, blauw en wit aan. Bij het kopje onderhoud ga je naar printerinstellingen en lijn je de koppen handmatig uit waarbij je natuurlijk wel rekening houdt met de voorgeschreven 0.3 millimeter. Vervolgens schakel je het hoofd Technische dienst in en dan….. –ik herhaal- en dan ga je de boel uitprinten. Pizzakoerier opnieuw naar Amsterdam. Het was inmiddels woensdagmiddag.

Donderdag mediteerde ik op de tekst van hét antwoordapparaat. Een stem deelde mee dat alle info die ik telefonisch verlangde, ook gewoon op hun site te vinden was. En inderdaad vermeldde de site dat onze zaak in behandeling was. Wat ze niet vermeldden was dat het visum opnieuw afgewezen was.

Opnieuw? “Inderdaad “, zei Gerda en ze klonk allang niet vrolijk meer. Ik had inmiddels wat Russisch eelt op mijn ziel gekweekt en begon dus te zuchten en met mijn ogen te draaien voor ik vroeg wat er nu weer aan scheelde. “Ziet u, de uitnodigingen die de Russen u hebben gestuurd, zijn niet in orde. De namen van de genodigden zijn met de hand geschreven en dat had geprint moeten zijn.”

Maar die uitnodigingen liggen al vijf weken op uw bureau. Dat had u toch wel eerder kunnen zien?”

“U denk toch niet dat we ze zolang van te voren al in behandeling nemen?”

“Maar waarom moet ik dan vijf weken van te voren … afijn. En nu?”

“Nou u typt gewoon de namen op een vel, plakt dat op de uitnodiging, kopieert dat en stuurt het naar ons.”

“Pardon?” zei ik. “U suggereert dat een volk dat over 0,2 millimeter valt, dat de printerinstellingen ter plekke verzint, dat uitnodigingen in het cyrillisch op perkament kalligrafeert én voorziet van handgenaaide zegels uit stukken Russische vlag, dat die genoegen nemen met een grijs kopietje?”

Niet dat we enige keus hadden. Dus togen we aan de vervalsing. De pizzakoerier, die inmiddels BMW reed, zoefde weer naar Amsterdam. Het was inmiddels vrijdag.

Natuurlijk belde niemand ons op maandag, noch op dinsdag. En evenmin lukte het ons panel om tot hét Visumburo door te dringen. Op zaterdag zouden we vertrekken. Op woensdag ontdekten we iets vreemds. Op de website verscheen de mededeling dat onze visa de dag voor vertrek zouden klaar liggen.

Volledig relaxed stapten wij die zaterdag het vliegtuig naar Moskou in. Wij keken niet op of om toen de Russen hun, als handbagage verpakte plunjezakken in onze schoot wierpen. Evenmin deden we moeilijk toen er mensen in het gangpad een sigaretje rookten. En natuurlijk vonden we het volkomen vanzelfsprekend dat niemand bij de landing ging zitten. Dat kon ook niet want de Russen hadden hun hutkoffers op de stoelen geplant. En wij begrepen best dat die ene man, nu hij toch al stond, ook maar meteen de rest van de handbagage uit het compartiment boven hem ging pakken. Dat alle Russen toen het landingsgestel de grond raakte, bij de piloot naar binnen schoven vonden wij geen enkel punt.

En eerlijk gezegd liet het ons ook koud toen na de landing bleek, dat een van onze paspoorten ontbrak.

Visumburo, dank, we hadden ons geen betere training kunnen wensen!