Het gelijk van de moderne pelgrim

Anderhalf jaar geleden interviewde ik Twalk,  twee dagen voor zijn vertrek. Het was mijn eerste project met fotografe Nicole Franken. Inmiddels zijn wij vele verhalen en Twalk vele kilometers verder. We  aten zelfs tijdens een reportage in Extremadura bij mensen die  Twalk onderdak hadden geboden. Onlangs was hij even in Nederland, maar sinds dit weekend is hij back on track. Want de wandeling mondde uit in nieuwe ideeën en samenwerkingsprojecten. Over hoe het ook weer begon…

©Nicole Franken

Negenduizend hele kilometers. Voet voor voet.  In z’n uppie. Waarom?  Ogenschijnlijk om de koningin ongelijk te bewijzen, maar als ie heel eerlijk is, doet hij het vooral voor zichzelf.  Het hing al een tijdje in de lucht.  Sinds hij halsoverkop z’n huur opzei en z’n spullen aan de straat zette om de volgende dag in België te gaan wonen, bleef het jeuken. Europa per scooter?  De Nederlandse zustersteden?  Hij moest iets. Maar wat ? En toen was daar de majesteit  met haar kersttoespraak en vielen de stukken op hun plaats.

Meneer Werson, let’s get the bastards!

“Ik durf tegenwoordig wel te beweren dat ik aan iemand d’r ogen kan zien of zij vrijwillig werkt of niet,” aldus politieman Henk Werson in de Volkskrant op de vraag van journalisten wat hij ziet als hij door prostitutiegebied loopt. Werson schreef ‘De Fatale Fuik’, een boek dat verhaalt over de gruwelen van gedwongen prostitutie en uitbuiting.

Door Wersons beschrijvingen word ik terug geworpen in de jaren negentig. Het beeld van de Doubletstraat in Den Haag doemt op. Daar op de eerste verdieping peesde Yolanda. Een stevige Colombiaanse met een lief gezicht. Moeder van drie kinderen. In Nederland terecht gekomen in de veronderstelling dat ze kindermeisje zou worden. Het liep anders. Zodra ze Nederland binnenkwam was haar paspoort door de ‘reisleider’ afgenomen. Per slot van rekening had ze dat nu niet nodig. Eerst moest ze maar eens een beetje lief zijn tegen de mannen. De dure reis terugverdienen. Yolanda’s verzet brak snel nadat de man haar met uitgedrukte sigarettenpeuken en een paar goed gerichte trappen in de nieren tot rede had gebracht.

La Cubana

La Cubana was ontstemd. De wijze waarop ze haar gouden ringen afdeed en op tafel smeet voordat ze haar handen in het latex wrong, gaf aan dat het goed mis was. En dat het ernstiger was dan de gewoonlijke perikelen rond Luis, haar ‘ontspoorde’ zoon, zoals ze hem zelf noemde. Luis had een zwak voor tienermoeders. Met zijn antenne voor vers gedumpte mama’s struinde hij voortdurend speeltuintjes af.

©Nicole Franken

Zodra zijn lamswollen trui door een verlaten moeder werd nat gesnikt, klopte de 21-jarige Luis met één hand op haar rug, terwijl de andere hand professioneel een kinderwagen of schommel in beweging hield. Het begin van fase een.

Cowboys in Berlijn

Tegenover ons in de grote berghut woonden Engelsen. Jane en Tom, laat ik ze zo noemen, waren van het luidruchtige soort; hun gebaren waren luid, hun gesprekken waren luid, hun seks was luid.

Als Jane voorbij kwam op weg naar de douches, werd de betonnen vloer van de fabriekshal een stukje dieper Berlijn ingestampt.

In Godsnaam

‘Een ijzerkristal bestaat uit negen atomen’, lees ik op Wikepedia. Onder het toeziend oog van Ryan Kaldari die boven aan de site met een hip baardje en nog hippere oorringen om mijn geld bedelt, vergroot ik mijn atoomkennis.

Sinds een shariageile groepering uit België mij beschuldigt van ‘pure afgoderij’ omdat ik dit voorjaar een bezoek aan het Atomium bracht, hebben atomen mijn onverdeelde aandacht. Jij ‘klampt je vast aan een monument, een taghut’, beschuldigt Fouad Belkacem, die in het dagelijks leven Sjeik Abu Imran heet, in een youtubefilmpje.

De ijzeren logica van Russisch onderwijs

Dit verhaal werd in december gepubliceerd in het vakblad Schooljournaal 

Lesgeven in Rusland betekent accepteren dat lessen plotsklaps vervallen. Het betekent ook je leerlingen in het weekend aanspreken op zaken die in Nederland tot de privésfeer horen.  “Uiteindelijk zijn wij de opvoeders”, stelt  docente Irina Kirichok.

“De lessen zijn vervallen”, zegt Irina in het voorbijgaan. Ik ben net op weg  – tegen de stroom in –  naar de derde verdieping van Lyceum Nr 4 om een les Engels bij te wonen. Bovenaan de marmeren trap houden geüniformeerde klassenvertegenwoordiger toezicht op hun klasgenoten. Aan hen de taak luidruchtige en rennende leerlingen tot de orde te roepen.

Aan het geluidsniveau te horen, zijn ze niet erg succesvol. “Vind je het gek?”,  vertrouwt de 15-jarige Nikita me later toe. “Alleen nerds willen klassenvertegenwoordiger worden.”

Dat de lessen plotsklaps vervallen is de schuld van Poetins Verenigd Rusland. De lokale partij-afdeling in Ryazan heeft besloten een vergadering te beleggen en daarvoor hebben ze hun oog op de aula van Lyceum Nr 4 laten vallen.  Aangezien vergaderen slecht te verenigen valt met lawaaierige schoolkinderen, zijn op last van het stadsbestuur alle lessen per direct komen te vervallen.

Als in Nederland, pak ‘m beet, het CDA  ineens een schoolgebouw zou vorderen en iedereen naar huis zou sturen, zou dat toch een beetje vreemd zijn, maar hier haalt Kirichok haar schouders erover op. Zo gaan die dingen. Dit is Rusland. Daarbij, ze heeft nu wel wat anders aan haar hoofd. Van de 600 leerlingen gaan er 400 naar de basisschool en die moeten nu allemaal vervroegd opgehaald worden. Wat betekent dat de buitenschoolse opvang moet worden opgetrommeld: de grootouders.

Ryazan is een stad met 650.000 inwoners, zo’n 200 kilometer ten zuidoosten van Moskou. Als begeleidend docent van een internationale uitwisseling tussen havo-4 leerlingen van het Ulenhofcollege in Doetinchem en klas 10 van Lyceum Nr 4, woon ik een week bij een Russische collega.

Doodse stilte

Die morgen heb ik een les biologie bijgewoond. In een lokaal met vijftien leerlingen waar doodse stilte heerste. Kirichok: “ We zorgen er voor dat er nooit meer dat vijftien leerlingen in een les zitten anders kun je ze geen aandacht geven.” Bij de talen zijn de groepen nog kleiner was me al opgevallen. Met zeven kinderen in een lokaal ter grootte van een bezemhok is geen uitzondering. “Klopt”, zegt Irina. Een klas heeft zo’n 25 leerlingen. Bij de talen splitsen we de klas in drie groepen.”

Bij biologie kijken de leerlingen naar een Powerpoint over de functie van cellen. Maar eerst moeten ze één voor één staan achter hun tafel en vragen van de docent over de stof van gisteren beantwoorden.  Daarna volgt een verhandeling over de cellen. Als de docent klaar is met haar uitleg volgt een  herhaling van de hoofdlijnen, gedicteerd door de docent.

Leerlingen schrijven het zwijgend in een schrift. Morgen zullen ze hierover overhoord worden. Dan is de les van 40 minuten om. Bij de les Duits die ik daarop volg,  gaat het er op dezelfde wijze aan toe al zijn de cellen hier door de derde naamval vervangen.

Svetlana Makarov, docent Engels, is mijn gastvrouw. Engels leerde ze met behulp van cassettebandjes. In een Engelstalig land is ze nooit geweest. “We verdienen te weinig om een visum voor Groot-Brittannië te krijgen”, zegt ze berustend. “Dat geldt overigens ook voor Nederland. Wil je worden toegelaten, moet je het drievoudige van een docentensalaris verdienen.” Dat ze desondanks al twintig jaar met dezelfde Nederlandse school uitwisselen is vooral aan de directrice te danken die de juiste Russische wegen weet te bewandelen.

Voor de tweeëntwintig uur waarin ze zowel zevenjarigen als achttienjarige examenkandidaten doceert, ontvangt ze  11.000 roebel per maand. Omgerekend € 265,-  Voor dat geld werkt ze tien maanden per jaar.  Alleen in de zomer is ze vrij. Ook voor Russische begrippen wordt ze slecht betaald, erkent ze. “Ooit gaf ik de opdracht in het Engels te vertellen wat je zou doen als je heel arm was. Hoe arm bedoelt u juf,  vroegen ze toen. Zo arm als een bedelaar of zo arm als een leraar?”

Lyceum nr 4 is een populaire school in Ryazan. “Dat is vooral te danken aan de talen”,  zegt Kirichok die eveneens Engels doceert. “Daarin onderscheiden wij ons. Wij bieden al op de basisschool Engels of Duits. Andere scholen hier in de stad doen dat pas op de middelbare school.  Keerzijde van de populariteit is het gebrek aan ruimte. Omdat de directrice niemand de deur wil wijzen -iedere leerling betekent immers overheidsgeld- wordt er nu op de basisschool in ploegen lesgegeven. Zo begint de eerste groep om 8.30 uur en de tweede groep om 11.30 uur.”

Er is ook veel aandacht voor de Russische cultuur. Tijdens de lessen kunst leren de leerlingen over  de rol van de balalaika en hoe de figuurtjes op de Russische eieren van symboliek zijn doordrongen. Een vereenvoudigde vorm van een kerstboom betekent gezondheid, terwijl een groen geschilderd ei het leven zelf symboliseert.  Russische literatuur en  volksliederen zijn aparte vakken.

Kool en aardappelen

De school ruikt, wellicht cliché, naar kool en aardappelen. Hoewel de lessen zijn afgelast, kan er nog geluncht worden. Klassenvertegenwoordigers van groep 6 zijn bezig de tafel te dekken voor hun klas. De groep is in bordeauxrode kleding gestoken. Elk jaar beslissen de ouders per klas welke kleur de leerlingen moeten  dragen. Op vrijdag is het spijkerbroekendag en is de keuze vrij.  Voor € 0,39 krijg ik die dag rijstemelksoep, aardappelen, groene kool en een stukje vlees.

Parttime werken is ongekend in het Russische onderwijs maar vakdocenten geven slechts vier dagen les. Svetlana: “De vijfde werkdag is voor scholing. Docenten Engels hebben in heel Rusland op woensdag vrij. Meestal bereid ik me die dag thuis voor op mijn lessen. Maar regelmatig zijn er bijscholingsdagen of gebruiken universiteiten die dag om congressen te organiseren.”

Bij Engels staat die morgen spreekvaardigheid op het menu. Het thema luidt: teenagers and the problems they encounter. De Russische leerlingen grijpen het lesuur aan om de Nederlanders het hemd van het lijf te vragen. En ook de docent ontkomt niet aan een spervuur. “Belt u ouders  als u een leerling in de stad betrapt op roken?”, wil Daniil van me weten. “Nee”, antwoord ik naar waarheid en leg uit dat in dit geval school en het privéleven van de leerling voor mij twee aparte werelden zijn. Ongeloof druipt van hun gezicht.

“Natuurlijk bel ik de ouders van een leerling als ik die op zaterdag  betrap op roken”, zegt Svetlana later. Dat verwachten ouders ook van me. Wekelijks rapporteer ik hun cijfers en gedrag aan de ouders.”

Opvattingen over wat bij school en wat tot de privésfeer gerekend moet worden, blijken niet alleen bij de Russen tot verbazing te leiden.  Als we net voor de komst van de politici de school verlaten, wordt Irina staande gehouden door een moeder. Of ze weet waar de 12-jarige zoon is. Irina pakt  haar mobiel en belt alle vriendjes van het jongetje om er achter te komen dat de zoon net als iedere dag gewoon door  zijn opa is opgehaald. “Waarom belt die moeder zelf niet even met opa?”, vraag ik. “Waarom moet die moeder  dat doen? De school is toch verantwoordelijk voor haar zoon. Uiteindelijk zijn wij de opvoeders.”,  antwoordt Irina met Russische logica.

Dan verschijnt de bus met politici. Zwaaiend met vlaggetjes nemen de lokale partijbonzen bezit van Lyceum Nr 4.

Helden van Rusland

Ik ben familie van Nikolay Makarov, zegt Svetna. Ik knik, maar het zegt me niks. ”Van de Pistolet Makarova”, zegt  Vasily, haar man, behulpzaam.  “Het semi-automatische pistool dat het standaard wapen in het Russische leger was.” “Maar hij is ook bekend omdat hij een ingenieus afsluitsysteem voor weckpotten bedacht”, vult  Svetna aan.  “Echt waar?”, zegt haar echtgenoot verbaasd.

Ik zit aan de keukentafel  in een flat in Ryazan en probeer het verbale pingpongen van de echtelieden te volgen, maar eerlijk gezegd weet ik net zo weinig van weckpotten als van pistolen. Buiten dwarrelt  de eerste sneeuw tussen de flats.

De flat is sinds kort hun eigendom. Als veertigers genieten ze eindelijk van hun vrijheid nu ze niet langer met hun twee kinderen, zoals veel Russen, bij hun ouders inwonen. Vasily, die twintig jaar in het Russische leger diende, heeft zich tot taak gesteld mij de geschiedenis van het moderne Russische handwapen uit de doeken te doen. Een taak van formaat, al was het maar omdat hij geen Engels spreekt.

Pistool

Sinds Vasily eervol is ontslagen, werkt hij als ingenieur. Al is onduidelijk wat dat inhoudt, want hij brengt hele dagen rijdend in zijn auto door, waarbij hij vloekend en tierend de gaten in het wegdek ontwijkt. ’s Avonds houdt hij de wodkafles op en steekt van wal.  Af en toe verdwijnt hij even en komt dan terug met foto’s, een boek of een pistool.

Ditmaal liggen er op de keukentafel medailles van zijn grootvader, verleend voor heldenmoed in de Grote Vaderlandse Oorlog. De glazen wodka staan er tussen als soldaten op een slagveld. Aangezien Vasily mij geleerd heeft dat nippen aan een glaasje wodka niet hoort, maar verzuimd heeft uit te leggen dat ieder glas dat je achterover slaat, direct gevuld wordt, staar ik enigszins beneveld naar de plakkaten.

De Grote Vaderlandse Oorlog

De Grote Vaderlandse Oorlogbegon in 1941 toen  Hitler het niet-aanvalsverdrag met Stalin schond en de Sovjet Unie binnenviel. Als het oorlogsstof vier jaar later is neergedaald zijn er ruim 20 miljoen doden te betreuren. Helden worden ze genoemd, nooit slachtoffers. Vasily’s opa was een held.  Al bestond volgens zijn kleinzoon zijn grootste daad er vooral uit zichzelf in leven te houden.

Eerder die dag heeft Vasily mij rondgereden langs alle monumenten voor Russische helden in Ryazan.  En dat zijn er nogal wat. Oorlogshelden, literaire helden, die in een duel om de liefde, aan het zwaard zijn geregen, eenvoudige schoolmeesters die aan de bakermat van de ruimtevaart hebben gestaan.

Vrouwen zijn er niet bij.  Stuk voor stuk staan de enorme bouwwerken van beton of graniet op kale pleinen waar de ijskoude wind de botten doet rammelen.

Zondagsmarkt

Even had ik voorzichtig geopperd ook de zondagsmarkt te bezoeken, maar de Russen keken me verbijsterd aan. De markt met z’n bontmutsen, bevroren vis en door baboeska’s zelf gebreide sokken? Wat was daar nou aan? Dat was zo ouderwets!

En dus staarde ik naar de eeuwige vlam die bij -10 °C nog niet de schijn van warmte ophield.  De maker van het monument  van de Grote Vaderlandse Oorlog had zich enigszins vergaloppeerd aan de opdracht. Een van de oorlogshelden bleek, toen hij eenmaal uit het graniet te voorschijn kwam, als twee druppels water op de huidige premier te lijken. De snor van de held werd daarom onlangs  vakkundig verwijderd en vervangen door een nieuwe plak graniet. Het resultaat is een Poetin met een opgezwollen bovenlip.

Vasily kan er smakelijk om lachen. De man die op 4 december 2011 de overwinning zal opeisen voor zijn partij Verenigd Rusland, hoeft niet op zijn steun te rekenen. Niet dat Vasily op de communisten stemt of ooit van oppositieleider  Gary Kasparov heeft gehoord. Nee Vasily is van mening dat een premier die er nog niet voor kan zorgen dat er fatsoenlijke wegen worden aangelegd, zijn beurt verspeelt.

Poetin

Svetna is voorzichtiger in haar oordeel. “Ach hij zal ook vast goede dingen voor het land regelen.” Al kan ze even niet bedenken wat. Ook neemt ze het Poetins partij niet kwalijk, dat op de school waar ze lesgeeft,  van de week ineens alle lessen werden afgelast omdat Verenigd Rusland ineens een vergadering wilde beleggen en hun oog op de school had laten vallen. Ze haalt haar schouders op. “Zo gaan die dingen.”

Na de monumententour was de tijd rijp om ons op te warmen en reden we het bos in voor een picknick. Vasily klapte het tafeltje in de sneeuw uit terwijl Svetna met kleedjes en bordjes redderde.  De bedoeling was om vervolgens een mars door het besneeuwde woud te maken. Het stel kende het gebied op hun duimpje omdat ze hier als Sovjetpioniers waren ingewijd in het geluk van de volmaakte socialistische heilstaat. “Die kinderkampen waren oersaai”, vertrouwt Svetna me later toe. Maar we gaan niet marcheren door de berkenbossen, we gaan nog een monumentje pakken.

Relatieve veiligheid

En nu vier uur later probeer ik in de keuken te ontdooien door wodka’s achterover te slaan en me te focussen op medailles en vuurwapens.  “Het voordeel van de Makarov”,  legt Vitaly me onvermoeibaar uit, “is de relatieve veiligheid van het wapen als je het per ongeluk laat vallen.”

Ik denk aan de kalasjnikov, die ik heb mogen vasthouden op het politiebureau van Ryazan. In een poging haar imago op te poetsen, had het hoofdbureau besloten aan PR te doen. Belangstellenden konden een rondleiding krijgen. De openheid van het politiebureau bestond uit een bezoek aan de conferentiezaal en een fotoshoot waarbij een politiemuts van konijnenbont en een kalasjnikov tot de attributen hoorde. En alsof dat nog niet voldoende was om het blazoen van het corps op te vijzelen, mocht daarna met een Makarov geschoten worden.

Zelf had ik me even aan de wapeninstructies onttrokken en was, met een toiletbezoek  als voorwendsel, de gangen doorgelopen. De muren hingen vol met de helden van de politie; de best presterende agent, de in Tsjetsjenië gesneuvelde held en degene met de meeste dode terroristen op z’n naam.

Stalin

En toen ineens hing daar een portret van Jozef Stalin. Dé Stalin, verantwoordelijk voor miljoenen doden, variërend van Poolse officieren en intellectuelen tot uitgehongerde Oekraïners en etnische minderheden op de Krim, om maar wat te noemen.  Alsof je Hitler in het politiebureau in Berlijn tegenkomt.

Als ik Vasily er aan de keukentafel naar vraag, kijkt hij me geamuseerd aan. Stalin met Hitler vergelijken? Ik durf nogal. Hitler was een gruwelijke dictator, een moordmachine dat weet iedereen. Maar Stalin?  “Rusland is een groot land, daar heb je een sterke leider nodig. Stalin was zo’n leider. Voor vele Russen is hij een held. Niet voor mij.  Als je in Rusland een weg weet aan te leggen waar je niet met je auto in wegzakt, ben je voor mij een held. Kom hou je glas op dan proosten we nog eens. Op de helden van Rusland, nasdrovje!”

Spanje blogger 2011

Lieve allemaal,

Tot mijn grote verbazing ben ik Spanje blogger 2011 geworden met het verhaal ‘De winkel van Modesta’ , dat in de oorspronkelijke versie “Seks, Franco en andere fenomenen’ heet. Superblij met deze erkenning en dank aan iedereen die mijn verhalen leest.

Lejoo & Sil

Eerlijk gezegd kan ik mij niet meer herinneren wanneer ze kwamen. Achteraf gezien des te vreemder omdat vanaf dat moment alles stuk ging. Op een dag stond er een busje op de stoep. Kort daarop verscheen een jong stel met in hun kielzog de ark van Noach ondergebracht in kooien:  ratten, konijnen, hamsters, chinchilla’s en het lelijkste hondje ooit,  Bella genaamd.

Ze betraden hun nieuwe woning met geweld. Niet moedwillig, maar  gewoon omdat dingen nu eenmaal slecht tegen hen bestand waren. Het glas brak uit de sponningen bij het dichtslaan van de voordeur.  Het was de eerste keer dat wij hem hoorden:  “Sil-vie-jaa!” met de intonatie van Fred Flinstone.  De nieuwe buurman plaatste als oplossing de zenuwachtig keffende Bella voor het gat, waar ze na weken vervangen werd door een stuk hardboard. Overbodig, want toen al haalde niemand het meer in z’n hoofd om daar vrijwillig naar binnen te gaan.

De woningen in onze Rotterdamse volksbuurt hadden aan de achterzijde een veranda met een trapje naar een minuscuul tuintje. Op een dag toen stond hij ineens op onze veranda. Dat was wonderlijk, want tussen de tuinen zat een afscheiding.  Ik zou er weldra achter komen dat de buurman niet gehinderd werd door afscheidingen of barrières van welke aard dan ook. Wat het onderwerp van weerstand ook was, het legde het uiteindelijk altijd tegen Lejoo af. In de twee jaar dat wij naast elkaar woonden, sneuvelden bomen, veranda’s, ramen, deuren en tenslotte de hele gevel totdat het pand onbewoonbaar werd verklaard.

“Lejoo”,  zo stelde hij zich voor.  Hij was even afgeleid toen hij met een voet door het hout van onze veranda schoot, maar herstelde zich snel. Hij was 23, werkte in Hoogvliet in de asbestverwerking en was getrouwd met  de 19- jarige Silvia. Bij het woord getrouwd  wees hij even naar de plaats waar kort tevoren nog onze schutting had gestaan.

Naast asbest deed onze nieuwe buurman ook iets in de geemiekaliejuh. Dat was gemeen gevaarlijk spul, maar het betaalde goed en ze hadden er het huis van kunnen kopen.  Al bleef het  oppassen natuurlijk want het was wel gif.  Pas nog was er een konijn in de geemiekaliejuh gevallen. “En écht, erewoord”, dat beest was er zo groot als een doberman weer uitgekropen.”  Silvia was hard op weg om mode-ontwerpster te worden. Lejoo gaf een Flinstonebrul in de richting van de andere veranda en sommeerde zijn vrouw met haar schetsboek te voorschijn te komen.“Lejoo, je weet toch dat ik daar een hekel aan heb”, jammerde ze terwijl ze met tegenzin de veranda opstapte.

Ze hield zich krampachtig aan onze reling vast die zachtjes met haar mee jammerde. Silvia was een onopvallend meisje zonder taille. Kort bruin haar en een veel te grote bril waarin vlekkerige glazen met pleisters aan het montuur kleefden. Ze hield haar schetsboek stijf onder haar oksel maar slaagde er niet in de zweetvlekken onder haar armen te verhullen. In het schetsboek stonden poppetjes met driehoekige jurkjes.

Vanaf die dag verscheen Lejoo iedere dag op onze veranda om even bij te kletsen. Soms was ie zelfs alvast even in de keuken gaan staan, zodat we hem niet over het hoofd zouden zien, mochten we om een praatje verlegen zitten.

Lejoo was een man die in projecten dacht en zijn eerste project betrof de tuin. Dat was een met grijze stoepstenen betegeld vierkantje maar Lejoo had het vermogen daar doorheen te kijken.  Hij zag een zwembad, een zjakoezie voor Sil, twee strandstoelen aan de rand en een handvol kabouters om hen gezelschap te houden.

Daarvoor moest dan wel de enige boom in de tuin wijken. Want Sil wilde een palmboom. En dus boorde Lejoo een gat in de boom, goot wat geemiekaliejuh van het werk in het gat en wachtte af. Het effect was groots. Al was het misschien niet helemaal wat hij er van gehoopt had. Het doodde in ieder geval alle insecten in de wijk, evenals de vogels en de overjarige katten, maar de boom hield stand. Althans, voor een tijdje want toen wierp zij haar vergiftigde stam op de schutting van de achterburen waardoor wij ineens een tuin deelden.

Lejoos realiteitszin hield gelijke tred met zijn doorzettingsvermogen. Toen de boom eindelijk om zeep was  en alle tegels waren verwijderd, was het inmiddels winter en niet het moment om met cocktails en kabouters aan het zwembad te zitten. Dus slingerde hij 1000 meter roodknipperende kerstverlichting de tuin in en liet zich even niet meer zien.

Binnen was hij inmiddels met een nieuw project begonnen: de keuken. Hoewel de keuken van de vorige bewoners in perfecte staat was, zag Sil liever iets moderns met wit fineer. En daarom hadden ze voor € 15.000 een nieuwe keuken geleased.  Lejoo had met de bijl de oude keuken er uitgeslagen en omdat hij nu even niet aan het zwembad toekwam, de restanten zolang in de tuin gegooid. Daarbij was de reling van zijn veranda losgekomen en die lag nu ook tussen het puin. Het wachten was nu op de levering van de keukenonderdelen, wat pak m beet een maand of twee zou duren, maar dan jaste Lejoo de keuken er zo even in.

In de tussentijd verwarmde Silvia  in een volledig ontmantelde keuken de frikadelletjes in de magnetron die bij gebrek aan een aanrecht op het konijnenhok stond.

En toen was het alweer zomer. Het zwembad liet nog even op zich wachten nu de tuin vol puin lag.  Eerlijk gezegd had Lejoo er nu ook even de puf niet voor. De keuken wachtte al maanden op plaatsing, maar ja Sil was zwanger en hij had gedacht in de kelder voor de kleine een klimparadijs te bouwen.

In het najaar zat er geen raam meer in de bovenverdieping en waren onze buren groot verbruikers van hardboard geworden.

Op een middag, toen Lejoo vergeten was dat de reling van de veranda ontbrak, viel hij anderhalve meter achterover boven op zijn eigen puinhoop. Silvia hield zich schuil  maar liet vanuit het dichtgespijkerde huis jammerend weten dat ze ‘m nog zo gewaarschuwd had. Om 150 kilo buurman in de tuin te laten liggen ging  ver, maar toen we hem zijn eigen veranda opduwden sneuvelden de resterende treetjes waardoor hij nooit meer een voet in de tuin zou zetten.

Toen hun zoon werd geboren, was het winter. Het toekomstige zwembad verscholen onder meters puin. Lejoo  had inmiddels een nieuw project:  de aanleg van een dakterras.

Visumtraining

Er zijn mensen die beweren dat de voorbereiding van een reis de helft van de lol is. Ik weet niet waar die mensen doorgaans hun vakantie doorbrengen, maar dat kan nooit in Rusland zijn.

De visa waren vijf weken voor vertrek aangevraagd. Twee weken voor we in het vliegtuig zouden stappen, ging de telefoon. Ik stond net bij de kassa van de supermarkt. “Daar bent u dan eindelijk”, klonk de stem die zich achter een geblokkeerd nummer verschool.

“Met wie spreek ik?”

“Met Gerda van hét Visumburo. Ik probeer u al een week te pakken te krijgen.” Ik vertelde Gerda van hét Visumburo dat ze van geluk mocht spreken dat ze me überhaupt aan de lijn kreeg, omdat ik zelden geblokkeerde nummers beantwoord. Maar waarom had ze m’n voicemail niet ingesproken en een nummer achtergelaten als het zo dringend was?

Een volstrekt zinloze suggestie, ontdekte ik later. Hét Visumburo kan slechts bereikt worden via een zenuwslopend druktoetsproces, waarbij je er steevast uitgeknikkerd wordt zodra je met een medewerker doorverbonden dreigt te worden. Maar dat wist ik toen nog niet.

Plompverloren zei Gerda: “Jullie visumaanvraag is niet in orde. “Niet?”, herhaalde ik verbaasd, denkend aan de hoeveelheid tijd die we hadden gestoken in het foutloos invullen van zeventien aanvragen. “Niet” of misschien zei ze ook wel ‘njet’, dat was lastig te verstaan. “Nee, de kantlijn die u bij uw aanvraag hanteert is te ruim. U bent uitgegaan van 0.5 millimeter bij het printen maar dat moet 0.3 millimeter zijn. Hmm, ik zag haar punt. Deze geometrische misstap zouden de Russen niet lichtvaardig opnemen.

“En nu?”, vroeg ik. “Opnieuw dus”, zei Gerda vrolijk. Het was de laatste keer dat ik haar vrolijk aantrof.

En dus printten wij zeventien nieuwe visumaanvragen uit, berekenden minutieus de kantlijn, vulden wederom het geloof van ons huisdier in en beloofden, met de hand op ons verdorven Westerse hart, dat het paspoort twee pagina’s na elkaar maagdelijk wit zou blijven. Vervolgens stuurden we de hele boel met een pizzakoerier naar Amsterdam.

De volgende morgen bracht ik telefonisch door, net als de vele wachtenden voor mij. Tegen het middaguur kreeg ik een medewerker aan de lijn. Nee, Gerda kon ik niet spreken. Die had het te druk. En nee, ze ging nou echt niet voor me kijken of alles nu in orde was. Ze had nog meer te doen. Klik.

Om je alvast aan de geneugten van de voormalige socialistische heilstaat te laten wennen, word je door de medewerkers van hét Visumburo uitgebreid in de Oostbloketiquette ingewijd. Heb je net uitvoerig je probleem uit de doeken gedaan, wordt er opgehangen. Speciaal voor de Ruslandgangers wordt ieder gesprek met een verveelde zucht ingeleid en ik verdenk ze ervan dat ze voortdurend met hun ogen rollen. Onbeschoftheid en minachting vormen de hoofdingrediënten van de bejegening.

Gelukkig trof ik uiteindelijk een zwakke schakel die mij een geweldig aanbod deed: “Ik maak vanmiddag uw envelop open en als het niet in orde is, bel ik u morgenochtend direct.”

Natuurlijk belde er de volgende morgen niemand. En natuurlijk was het niet in orde. We hadden inmiddels een telefoonpanel in het leven geroepen waarbij zes man 24/7 naar hét Visumburo belden. En zo vernamen wij dat er ditmaal iets niet in orde was met de printerinstellingen van onze computer.

Het zit namelijk zo: je krijgt de aanvraagformulieren per mail gestuurd. Dan zou je wellicht geneigd kunnen zijn die uit te printen. Hélémáál fout! De bedoeling is de printer in te stellen op de nulschaal en dan naar het onderhoudsmenu te gaan. Daar stel je de IMC instellingen in. Dan vink je bij geavanceerde instellingen de Russische kleuren rood, blauw en wit aan. Bij het kopje onderhoud ga je naar printerinstellingen en lijn je de koppen handmatig uit waarbij je natuurlijk wel rekening houdt met de voorgeschreven 0.3 millimeter. Vervolgens schakel je het hoofd Technische dienst in en dan….. –ik herhaal- en dan ga je de boel uitprinten. Pizzakoerier opnieuw naar Amsterdam. Het was inmiddels woensdagmiddag.

Donderdag mediteerde ik op de tekst van hét antwoordapparaat. Een stem deelde mee dat alle info die ik telefonisch verlangde, ook gewoon op hun site te vinden was. En inderdaad vermeldde de site dat onze zaak in behandeling was. Wat ze niet vermeldden was dat het visum opnieuw afgewezen was.

Opnieuw? “Inderdaad “, zei Gerda en ze klonk allang niet vrolijk meer. Ik had inmiddels wat Russisch eelt op mijn ziel gekweekt en begon dus te zuchten en met mijn ogen te draaien voor ik vroeg wat er nu weer aan scheelde. “Ziet u, de uitnodigingen die de Russen u hebben gestuurd, zijn niet in orde. De namen van de genodigden zijn met de hand geschreven en dat had geprint moeten zijn.”

Maar die uitnodigingen liggen al vijf weken op uw bureau. Dat had u toch wel eerder kunnen zien?”

“U denk toch niet dat we ze zolang van te voren al in behandeling nemen?”

“Maar waarom moet ik dan vijf weken van te voren … afijn. En nu?”

“Nou u typt gewoon de namen op een vel, plakt dat op de uitnodiging, kopieert dat en stuurt het naar ons.”

“Pardon?” zei ik. “U suggereert dat een volk dat over 0,2 millimeter valt, dat de printerinstellingen ter plekke verzint, dat uitnodigingen in het cyrillisch op perkament kalligrafeert én voorziet van handgenaaide zegels uit stukken Russische vlag, dat die genoegen nemen met een grijs kopietje?”

Niet dat we enige keus hadden. Dus togen we aan de vervalsing. De pizzakoerier, die inmiddels BMW reed, zoefde weer naar Amsterdam. Het was inmiddels vrijdag.

Natuurlijk belde niemand ons op maandag, noch op dinsdag. En evenmin lukte het ons panel om tot hét Visumburo door te dringen. Op zaterdag zouden we vertrekken. Op woensdag ontdekten we iets vreemds. Op de website verscheen de mededeling dat onze visa de dag voor vertrek zouden klaar liggen.

Volledig relaxed stapten wij die zaterdag het vliegtuig naar Moskou in. Wij keken niet op of om toen de Russen hun, als handbagage verpakte plunjezakken in onze schoot wierpen. Evenmin deden we moeilijk toen er mensen in het gangpad een sigaretje rookten. En natuurlijk vonden we het volkomen vanzelfsprekend dat niemand bij de landing ging zitten. Dat kon ook niet want de Russen hadden hun hutkoffers op de stoelen geplant. En wij begrepen best dat die ene man, nu hij toch al stond, ook maar meteen de rest van de handbagage uit het compartiment boven hem ging pakken. Dat alle Russen toen het landingsgestel de grond raakte, bij de piloot naar binnen schoven vonden wij geen enkel punt.

En eerlijk gezegd liet het ons ook koud toen na de landing bleek, dat een van onze paspoorten ontbrak.

Visumburo, dank, we hadden ons geen betere training kunnen wensen!